Na današnji dan prije 31 godinu sarajevska Gradska tržnica postala je mjesto jednog od najstrašnijih zločina počinjenih tokom opsade glavnog grada Bosne i Hercegovine.
Minobacačka granata kalibra 120 milimetara eksplodirala je 28. augusta 1995. godine u blizini sjevernog ulaza u Gradsku tržnicu Markale. Ubijena su 43 građana Sarajeva, dok su još 84 osobe ranjene.
Granata je ispaljena s položaja Sarajevsko-romanijskog korpusa Vojske Republike Srpske, što je utvrđeno u postupcima pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju.
Običan odlazak po hranu pretvoren u masovno ubistvo
Bilo je približno 11 sati kada je granata eksplodirala u ulici Mula Mustafe Bašeskije, na mjestu na kojem su se nalazili brojni građani. Ljudi koji su tog jutra krenuli po hranu, na posao ili uobičajenim poslovima postali su žrtve dugogodišnje kampanje granatiranja i snajperskog djelovanja protiv stanovnika Sarajeva.
Ubijeni su:
Omer Ajanović, Hidajet Alić, Salko Alić, Zeno Bašević, Husein Baktašević, Sevda Brkan-Kruščica, Vera Brutus-Đukić, Halida Cepić, Paša Crnčalo, Mejra Cocalić, Razija Čolić, Esad Čoranbegić, Dario Dlouhi, Salko Duraković, Alija Dževlan, Najla Fazlić, Rijad Garbo, Ibrahim Hajvaz, Meho Herceglić, Jasmina Hodžić, Hajrudin Hozo, Jusuf Hašimbegović, Adnan Ibrahimagić, Ilija Karanović, Mesudija Kerović, Vehid Komar, Muhamed Kukić, Mirsad Kovačević, Hašim Kurtović, Ismet Klarić, Masija Lončar, Osman Mahmutović, Senad Muratović, Goran Poturković, Blaženka Smoljan, Hamid Smajlhodžić, Hajro Šatrović, Samir Topuzović, Hamza Tunović, Ajdin Vukotić, Sabaheta Vukotić, Meho Zećo i Narima Žig.
Iza broja od 43 ubijenih ostale su porodice, prijatelji i čitav grad koji je i nakon više od tri decenije dužan čuvati njihova imena od zaborava.
Zločin počinile snage pod Mladićevom komandom
Druga godišnjica masakra na Markalama obilježava se samo dan nakon što je u pritvoru u Haagu preminuo ratni zločinac Ratko Mladić, nekadašnji komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske.
Mladić je umro izdržavajući doživotnu kaznu zatvora za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine. Među djelima za koja je pravosnažno osuđen bili su terorisanje stanovništva Sarajeva, ubistva i protivpravni napadi na civile.
U sudskim dokumentima Međunarodnog rezidualnog mehanizma navedeno je da je napad kod Markala 28. augusta 1995. izveo Sarajevsko-romanijski korpus. Sud je također utvrdio da je Mladić nakon masakra odgovornost prebacivao na vlasti u Sarajevu i nije poduzeo ozbiljne korake kako bi istražio umiješanost pripadnika vlastitih snaga. Presude i sudska dokumentacija dostupni su u arhivi UN-ovog Mehanizma.
Iako su sudovi utvrdili odgovornost Vojske Republike Srpske za terorisanje Sarajeva, neposredni izvršioci i osobe koje su operativno naredile ispaljivanje granate na Gradsku tržnicu nikada nisu individualno kažnjeni za ovaj konkretan napad.
Masakr koji je ubrzao intervenciju NATO-a
Drugi masakr kod Markala bio je jedan od posljednjih velikih zločina počinjenih tokom opsade Sarajeva. Dva dana nakon napada NATO je pokrenuo operaciju „Deliberate Force“, tokom koje su bombardovani vojni položaji Vojske Republike Srpske.
Napad je predstavljao prekretnicu u odnosu međunarodne zajednice prema ratu u Bosni i Hercegovini. Nakon godina granatiranja, ubistava i neodlučne međunarodne reakcije, postalo je nemoguće ignorisati činjenicu da su civili u Sarajevu sistematski izlagani teroru.
Markale su prethodno napadnute i 5. februara 1994. godine. Tada je ubijeno 68, a ranjena su 144 građana Sarajeva. Tokom dva masakra na pijaci i kod Gradske tržnice ukupno je ubijeno 111 ljudi.
Presude ostaju, uprkos pokušajima negiranja
Čak i tri decenije poslije rata zločini na Markalama predmet su organizovanog negiranja i pokušaja prekrajanja historije. Međutim, politička propaganda ne može promijeniti sudski utvrđene činjenice.
Haške presude utvrdile su da je Sarajevsko-romanijski korpus Vojske Republike Srpske tokom opsade provodio kampanju snajperskog djelovanja i granatiranja čiji je cilj bio širenje terora među civilnim stanovništvom Sarajeva. Za zločine počinjene tokom opsade pravosnažno su osuđeni Stanislav Galić, Dragomir Milošević, Radovan Karadžić i Ratko Mladić.
Smrt jednog od glavnih komandanata te kampanje ne zatvara obavezu pamćenja. Naprotiv, imena ubijenih, sudske činjenice i svjedočenja preživjelih ostaju odgovor svima koji bi žrtve ponovo pokušali ubiti – ovaj put negiranjem zločina.