Dok su maturanti širom Hrvatske slave završetak srednjoškolskog obrazovanja, društvene mreže i mediji preplavljeni su snimcima na kojima grupe mladih uzvikuju ustaški pozdrav “Za dom spremni”.
Scene koje bi morale izazvati ozbiljnu društvenu zabrinutost često se relativiziraju kao “mladalačko ludovanje”, dio navijačke atmosfere ili izraz patriotizma. Međutim, pitanje koje se sve glasnije postavlja jeste: kako je moguće da generacije rođene decenijama nakon Drugog svjetskog rata bez zadrške koriste fašističke parole?
Opasna normalizacija ustaške simbolike
Pozdrav “Za dom spremni” nije bezazleni historijski slogan niti izraz nacionalnog identiteta. Riječ je o službenom pozdravu ustaškog režima NDH, pod kojim su tokom Drugog svjetskog rata počinjeni masovni zločini nad antifašistima.
Zbog toga njegovo javno korištenje nosi mnogo dublje i opasnije značenje od obične provokacije ili pijane euforije.
Posebno zabrinjava činjenica da ovakve parole danas dolaze od srednjoškolaca, često bez ozbiljne reakcije okoline, institucija ili obrazovnog sistema.
Kako je Hrvatska došla do ovoga?
Kada mladi masovno uzvikuju fašističke parole, problem nije samo u njima. Problem je u društvu koje je godinama tolerisalo relativizaciju ustaštva i historijski revizionizam.
Generacije odrastaju u atmosferi u kojoj se granice između patriotizma i ekstremizma sve češće brišu, dok se antifašizam potiskuje ili prikazuje kao ideološki relikt prošlosti.
Dio političke scene godinama izbjegava jasno suočavanje s ustaškim nasljeđem, a pojedini javni događaji, koncerti i okupljanja dodatno normaliziraju simboliku koja bi u demokratskom društvu morala biti neprihvatljiva.
Mrak prošlosti ponovo izlazi na površinu
Posebno zabrinjava činjenica da ovakvi incidenti više nisu izolovani slučajevi na marginama društva, nego postaju gotovo redovan dio javnog prostora.
To nije samo pitanje Hrvatske, nego i šireg regionalnog problema u kojem nacionalizam, govor mržnje i istorijski revizionizam sve više ulaze među mlađe generacije.
Kada fašistički pozdravi postanu dio “zabave”, tada problem više nije pojedinačni incident nego ozbiljan društveni alarm.
Gdje su granice tolerancije?
U ozbiljnim demokratskim državama fašistička simbolika ne tretira se kao pitanje političkog mišljenja nego kao civilizacijska granica.
Evropa je upravo na iskustvu fašizma gradila poslijeratni demokratski poredak i vrijednosti ljudskih prava. Zbog toga normalizacija ustaških parola među mladima ne može biti “bezazleni folklor”.
Tišina institucija, mlake reakcije i relativizacija samo dodatno produbljuju problem.
Pitanje za budućnost društva
Snimci maturanata iz Hrvatske koji uzvikuju “Za dom spremni” nisu samo viralni sadržaj za društvene mreže.
Oni predstavljaju upozorenje da društvo ozbiljno gubi sposobnost jasnog razlikovanja između patriotizma i glorifikacije ideologija koje su iza sebe ostavile masovne zločine i historijsku tragediju.
I zato pitanje više nije samo šta rade maturanti, nego šta rade društvo, politika i obrazovni sistem dok se mrak prošlosti ponovo vraća na ulice Hrvatske.