Kriminalne mreže sa Zapadnog Balkana i dalje predstavljaju jednu od najvećih sigurnosnih prijetnji Evropskoj uniji, upozorava Europol u najnovijoj Procjeni najopasnijih kriminalnih mreža (MTCN). Iako je broj identifikovanih kriminalnih organizacija smanjen zahvaljujući zajedničkim međunarodnim policijskim akcijama, evropska policijska agencija naglašava da organizovani kriminal nije oslabljen. Naprotiv, postao je još fleksibilniji, tehnološki napredniji i bolje povezan na globalnom nivou.
Više od 400.000 članova kriminalnih mreža
Prema podacima Europola, trenutno je identifikovana 731 najopasnija kriminalna mreža koja okuplja više od 400.000 članova različitih nacionalnosti. Ove organizacije djeluju u gotovo svim oblicima organizovanog kriminala – od trgovine drogom i krijumčarenja migranata do trgovine ljudima, sajber kriminala, finansijskih prevara i pranja novca.
Iako je broj mreža manji nego prethodnih godina, Europol upozorava da to ne znači i pad kriminalnih aktivnosti. Mnoge razbijene organizacije vrlo brzo zamjenjuju nove grupe koje preuzimaju njihove krijumčarske rute, logistiku i ilegalne poslove.
Zapadni Balkan važan partner latinoameričkih kartela
Posebnu pažnju u izvještaju Europol posvećuje kriminalnim mrežama sa Zapadnog Balkana, koje su označene kao jedni od najvažnijih partnera latinoameričkih kartela u međunarodnoj trgovini kokainom.
Kako navodi Europol, posljednjih godina pojedine balkanske organizacije uspostavile su direktno prisustvo u Latinskoj Americi kako bi pregovarale s proizvođačima kokaina i kontrolisale transport droge prema evropskom tržištu.
Jedan od primjera odnosi se na kriminalnu mrežu čiji su koordinatori bili porijeklom sa Zapadnog Balkana, a koja je organizovala krijumčarenje velikih količina kokaina iz Kolumbije, Brazila i Ekvadora preko zapadne Afrike i Kanarskih ostrva do Belgije, Hrvatske, Njemačke, Italije i Španije.
Prema Europolu, upravo je intenzivna međunarodna policijska saradnja bila ključna za razbijanje ove organizacije.
Kriminal koristi legalne kompanije i nove tehnologije
Analiza Europola pokazuje da se organizovani kriminal više ne oslanja isključivo na nasilje i krijumčarenje, već sve više koristi legalnu ekonomiju za prikrivanje ilegalnih aktivnosti.
Čak 85 posto najopasnijih kriminalnih mreža koristi registrovane kompanije za pranje novca ili prikrivanje kriminalnih poslova, dok gotovo 80 posto tih organizacija djeluje najmanje tri godine, a trećina više od deset godina.
Istovremeno, kriminalne grupe ubrzano koriste savremene tehnologije. Internet platforme, šifrovane komunikacije, digitalni finansijski servisi i alati zasnovani na vještačkoj inteligenciji omogućavaju im da lakše organizuju međunarodne operacije, automatizuju prevare i otežaju rad policijskih agencija.
Maloljetnici sve češće meta kriminalnih grupa
Europol upozorava i na zabrinjavajući trend regrutovanja maloljetnika.
Prema izvještaju, oko šest posto najopasnijih kriminalnih mreža koristi djecu i maloljetnike za distribuciju droge, pranje novca, zastrašivanje, ali i izvršenje najtežih krivičnih djela, uključujući ubistva.
Mladi se najčešće regrutuju putem društvenih mreža i aplikacija za komunikaciju, gdje im se obećava brza zarada ili se koriste različiti oblici manipulacije.
Organizovani kriminal ulazi u novu fazu
Europol zaključuje da organizovani kriminal danas funkcioniše kao međunarodni kriminalni ekosistem u kojem različite mreže međusobno sarađuju, razmjenjuju logistiku, koriste legalne kompanije i savremene tehnologije kako bi nastavile ostvarivati milijarde eura nezakonite dobiti.
Zbog toga evropska policijska agencija smatra da buduća borba protiv organizovanog kriminala ne može biti zasnovana samo na hapšenju vođa kriminalnih grupa. Potrebno je istovremeno jačati međunarodnu saradnju, zaštititi finansijske i logističke sisteme te ukloniti slabosti koje kriminalne organizacije koriste za širenje svojih aktivnosti.