Evropska unija po prvi put najavljuje sistemsko rješenje za profesionalne vozače iz zemalja van Šengena. Brisel naime razmatra uvođenje posebnih viza i produženog boravka za vozače kamiona sa Zapadnog Balkana.
Evropska komisija prvi put eksplicitno spominje vozače kamiona
U upravo objavljenoj strateškoj analizi Evropska komisija po prvi put jasno navodi profesionalne vozače kamiona iz trećih zemalja kao jednu od kategorija za koju bi mogla biti uvedena nova pravila produženog kratkoročnog boravka u Šengenski prostor.
Komisija konstatuje da postojeći režim boravka od 90 dana u okviru 180 dana stvara ozbiljne operativne i ekonomske probleme sektorima koji zavise od stalne prekogranične mobilnosti. Teretni transport je pritom označen kao jedan od najugroženijih sektora, naročito u kontekstu Zapadnog Balkana.
Priznanje problema koji traje godinama
U dokumentu se navodi da važeća pravila EU dozvoljavaju kratkoročni boravak do 90 dana, dok svaki duži boravak zahtijeva dugoročnu vizu ili boravišnu dozvolu. Međutim, Evropska komisija sada priznaje da postoje profesionalne kategorije koje moraju boraviti u EU duže, bez namjere trajnog nastanjivanja.
Pored vozača kamiona koji rade za kompanije unutar EU, u istu grupu svrstani su i umjetnici na turnejama, sportisti i stručnjaci angažovani na prekograničnim projektima. Time se pitanje vozača prvi put institucionalno izdvaja kao strukturni problem, a ne kao izuzetak.
Zapadni Balkan pod posebnim pritiskom
Za zemlje Zapadnog Balkana, a posebno za Bosnu i Hercegovinu i Srbiju ova tema ima dodatnu težinu. Veliki dio teretnog saobraćaja prema EU obavljaju upravo vozači koji nisu državljani država članica. Ograničenja boravka, u kombinaciji s višesatnim ili višednevnim čekanjima na granicama, dovode do prekida rada, rasta troškova i pada konkurentnosti regionalnih transportnih kompanija.
Evropska komisija u analizi dodatno ističe da je sistem opterećen i starim bilateralnim sporazumima koje su pojedine države članice zaključile prije pune primjene šengenskih pravila. Takvi sporazumi omogućavaju produženi boravak samo unutar jedne države, što, prema Briselu, narušava jedinstvenu primjenu šengenskog sistema.
Brisel najavljuje „pragmatična rješenja“
Komisija najavljuje da će u saradnji s državama članicama raditi na pronalaženju pragmatičnih rješenja koja bi omogućila produžene kratkoročne boravke za određene kategorije državljana trećih zemalja, uz zadržavanje sigurnosnih standarda i ekonomskih interesa EU.
U tom kontekstu se razmatra i mogućnost uspostavljanja novog zakonodavnog okvira na nivou Evropske unije, koji bi precizno regulisao produženi kratkoročni boravak, ali i postepeno ukinuo postojeće bilateralne aranžmane koji odstupaju od jedinstvenih šengenskih pravila.
Još nema odluke, ali signal je jasan
Evropska komisija naglašava da se u ovoj fazi radi o strateškoj analizi i razmatranju, te da će eventualne izmjene zavisiti od političkih dogovora s državama članicama. Kao jedan od narednih koraka navodi se izrada konkretnih prijedloga za nova pravila produženog boravka za profesionalce iz trećih zemalja, uključujući vozače kamiona.
Za transportni sektor Zapadnog Balkana ova najava predstavlja prvi jasan i zvaničan signal iz Brisela da se problem boravka profesionalnih vozača prepoznaje na nivou EU, u trenutku kada su protesti, blokade granica i upozorenja o kolapsu logistike postali regionalna tema.
Preokret u politici EU prema vozačima
Iako nova pravila još nisu formalno usvojena, činjenica da Evropska komisija prvi put eksplicitno imenuje profesionalne vozače kao kategoriju koja zahtijeva posebno rješenje predstavlja značajan zaokret u viznoj i migracijskoj politici EU. Za vozače i transportne kompanije sa Zapadnog Balkana to bi mogla biti prelomna tačka, nakon godina rada na ivici zakonskih ograničenja i ekonomskih gubitaka.